عارفی در همایش بسیج توسعه و امنیت پایدار جنوب شرق کشور مطرح کرد
حجت‌الاسلام والمسلمین عارفی، مسئول دفتر نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه علوم پزشکی کرمان، در دومین نشست تخصصی همایش سراسری بسیج توسعه و امنیت پایدار جنوب شرق کشور روز چهارشنبه ۸ بهمن ۱۴۰۴ که به همت ستاد کل نیروهای مسلح دانشگاه عالی دفاع انجمن علمی دفاع مقدس و موزه انقلاب اسلامی و دانشگاه آزاد اسلامی شعبه شهید سلیمانی کرمان و بنیاد حفظ نشر آثار دفاع مقدس برگزار شد، با تبریک فرا رسیدن ماه شریف شعبان، این ماه را از جهات مختلف دارای اهمیت دانست.
وی با تبریک میلادهای مبارک این ماه، بیان کرد: ماه شعبان از دو جهت اهمیت دارد؛ یکی اهمیت ذاتی خود ماه و دیگری آثاری که بر آن مترتب شده است. ماه شعبان میان ماه ولایت و ماه خدا قرار دارد؛ به این معنا که ماه رجب، ماه امیرالمؤمنین علی (ع)، ماه شعبان، ماه رسول خدا (ص) و ماه رمضان، شهر الله عظیم است.
دکتر عارفی با اشاره به حدیث پیامبر اکرم (ص) مبنی بر اینکه «من شهر علمم و علی درِ آن است»، گفت: هر کسی که بخواهد مسلم واقعی باشد، راهی جز عبور از مسیر ولایت ندارد و این عبور، انسان را برای ورود به ماه خدا آماده می‌کند. این ماه‌ها ایستگاه‌هایی برای تأمین سوخت معنوی انسان هستند تا آمادگی لازم برای شب قدر، که شب معراج و عروج مؤمن است، فراهم شود.
وی افزود: اگر انسان بدون آمادگی و سوخت معنوی وارد این مسیر شود، حتی قدمی هم به جلو برنمی‌دارد، اما اگر در ماه‌های رجب، شعبان و رمضان به‌درستی آماده شود، بر سکوی پرتابی فراتر از طبیعت قرار می‌گیرد و به اندازه ظرفیت و آمادگی خود اوج می‌گیرد. برخی تا مراتب بالا صعود می‌کنند و برخی به مقاماتی می‌رسند که اولیای الهی به آن دست یافته‌اند؛برخی مانند عیسی بن مریم تا اسمان هفتم می روند و بعضی هم مانند پیامبر اکرم ص به کرسی اعظم می رسند در حالی که مقام پیامبر اکرم حضرت محمد بن عبدالله (ص) مرتبه‌ای بود که حتی فرشتگان مقرب نیز توان رسیدن به آن را نداشتند.
مسئول دفتر نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه علوم پزشکی کرمان با تأکید بر اینکه ذات ماه شعبان سراسر رحمت است، تصریح کرد: آثاری که بر این ماه مترتب شده، ارزش آن را چند برابر کرده است؛ از جمله ولادت حضرت اباعبدالله الحسین (ع)، حضرت عباس (ع)، حضرت علی‌بن‌الحسین زین‌العابدین (ع)، حضرت علی‌اکبر (ع) و همچنین وجود نازنین بقیةالله الاعظم حضرت مهدی (عج) که این ماه بزرگ را بزرگتر و کاملتر کرده‌اند. وی خاطرنشان کرد: اگر کسی در این مسیر تنبلی کند یا قلبی سخت داشته باشد، از این فرصت‌ها بهره نخواهد برد.
حجت‌الاسلام والمسلمین عارفی در ادامه با اشاره به محور اصلی سخنان خود گفت: بحث ما درباره آموزه‌های دفاع مقدس در انسجام اجتماعی، هنجارها و تاب‌آوری در بحران‌های گوناگون است. وی با نقل روایتی از امام صادق (ع) درباره فتنه‌ها بیان کرد: مؤمنان نباید از فتنه‌ها بترسند، بلکه باید آماده باشند؛ چرا که در این فتنه‌ها جباران هلاک می‌شوند، فاسقان کنار می‌روند و نیروهای خالص انقلابی شناخته می‌شوند.
وی ادامه داد: جهان به‌طور طبیعی مسیرهایی را طی می‌کند که در آن جذر و مدهای اجتماعی رخ می‌دهد؛ حوادثی مانند زلزله، سیل، بیماری‌های واگیر، ناآرامی‌های اجتماعی و جنگ‌ها. آنچه اهمیت دارد، نحوه مقابله با این بحران‌هاست. داشتن تجهیزات پیشرفته دفاعی و سلاح‌های مدرن مؤثر است، اما به‌تنهایی کافی نیست؛ همان‌گونه که مشاهده شد رژیم صهیونیستی با وجود لایه‌های متعدد دفاعی، آسیب‌ناپذیر نماند.
دکتر عارفی تأکید کرد: عامل اصلی حفظ و پیشرفت جوامع در برابر این تهدیدها، تاب‌آوری اجتماعی است. تاب‌آوری اجتماعی همان سرمایه‌های اجتماعی، ارزش‌ها و هنجارهایی است که رفتار مردم را شکل می‌دهد و به آن‌ها قدرت عبور از بحران‌ها را می‌بخشد.
وی با اشاره به نقش جنگ‌ها در شکل‌گیری تاب‌آوری جوامع افزود: برخی جنگ‌ها، مانند جنگ جهانی دوم، سال‌ها برای اروپا، آمریکا و شرق آسیا تاب‌آوری ایجاد کرد. هرچه ارزش‌های حاکم بر یک جنگ معنوی‌تر و والاتر باشد، میزان تاب‌آوری حاصل از آن نیز بیشتر خواهد بود. جنگ‌های جهانی عمدتاً مبتنی بر ناسیونالیسم و ارزش‌های ملی‌گرایانه بودند و محور اصلی آن‌ها دفاع از سرزمین و منافع سیاسی بود.
مسئول دفتر نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه علوم پزشکی کرمان با بیان اینکه دفاع مقدس ایران ماهیتی متفاوت داشت، گفت: دفاع مقدس، دفاعی ایدئولوژیک و مبتنی بر مکتب بود. اگرچه کشور بعث عراق به‌عنوان مهاجم وارد جنگ شد و بسیاری از مردم عراق بی‌گناه بودند، اما جریان بعث و مجموعه‌ای از کشورهای جهان که از صدام حمایت می‌کردند، تهاجمی گسترده علیه ملت ایران را شکل دادند و ملت ایران در موضع دفاع ایستاد.
وی افزود: در دفاع مقدس، مردم پشت سر ولی فقیه ایستادند. ولی فقیه به‌عنوان نائب امام زمان (عج) برای دفاع از اسلام، قرآن و سرزمین اسلامی قیام کرد و مردم نیز با اعتقاد دینی و سیاسی از او تبعیت کردند. همین تفاوت ماهوی سبب شد ارزش‌های دفاع مقدس با جنگ‌های دیگر متفاوت باشد و این اندیشه اعتقادی، سیاسی و نظامی تأثیر عمیقی بر مقاومت، یادگیری و تاب‌آوری جامعه برجای بگذارد.
حجت‌الاسلام والمسلمین عارفی در پایان با اشاره به تعبیر امام خمینی (ره) مبنی بر اینکه «جنگ نعمت است»، گفت: در ان زمان ، بسیاری این سخن را درک نکردند و حتی به آن اعتراض کردند، اما امروز روشن شده که چرا امام چنین تعبیری به‌کار برد. بخش عمده تاب‌آوری اجتماعی امروز جامعه ما، مرهون فرماندهان، رزمندگان، بسیجیان و تجربه‌های به‌دست‌آمده در دوران دفاع مقدس است و می‌توان گفت سهم قابل توجهی از مقاومت کنونی کشور، حاصل همان دوران است.
حجت‌الاسلام والمسلمین عارفی، مسئول دفتر نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه علوم پزشکی کرمان، با اشاره به دستاوردهای دفاع مقدس گفت: یکی از میوه‌ها و ثمرات بزرگ دفاع مقدس، پرورش شخصیت‌هایی همچون شهید حاج قاسم سلیمانی است؛ افرادی که در سطح جهانی از احترام برخوردار بودند و حتی برخی مخالفان و دشمنان نیز به شخصیت آنان احترام می‌گذاشتند.
وی افزود: شخصیت‌هایی مانند شهید کاظمی، شهید خرازی، شهید سلامی، شهید حاجی‌زاده و دیگر شهدای گرانقدر نیز همگی محصول همان مکتب دفاع مقدس هستند. اثرگذاری شهیدان در جامعه محدود به زمان حضور فیزیکی آنان نیست، بلکه پس از شهادت نیز ادامه پیدا می‌کند؛ چراکه روحیه ایثار و شهادت‌طلبی را به دیگران منتقل می‌کنند و همین امر موجب تقویت مقاومت اجتماعی در برابر ناآرامی‌ها و بحران‌ها می‌شود. دفاع مقدس متعلق به گذشته نیست، بلکه زنده است و آثار آن تا امروز در جامعه مشاهده می‌شود.
دکتر عارفی با اشاره به مسائل روز، تجربه دفاع مقدس را همچنان کاربردی دانست و بیان کرد: در تحولات اخیر و جنگ دوازده‌روزه‌ای که به‌تازگی رخ داد، به‌روشنی دیده شد که ایستادگی ملت ایران نقش تعیین‌کننده‌ای داشت. با وجود جنگ گسترده رسانه‌ای و حجم بالای تحریف‌ها علیه کشور، این فشارها نتوانست اراده مردم ایران را بشکند.
وی با انتقاد از وضعیت اطلاع‌رسانی افزود: امروز جهان رسانه‌ای، به‌ویژه تحت سیطره امپراتوری رسانه‌ای غرب و جریان صهیونیستی قرار دارد و تحریف واقعیت‌ها به‌شدت جریان دارد. با این حال، ملت ایران ایستادگی کرد. البته رسانه‌های داخلی، مبلغان دینی، دانشگاه‌ها و متولیان فرهنگی در انتقال صحیح و عمیق ارزش‌ها به نسل جوان دچار کوتاهی بوده‌اند و در این زمینه مقصر هستیم. باید تلاش بیشتری صورت گیرد تا حقایق و ارزش‌ها در فضای مجازی و عرصه عمومی بهتر و مؤثرتر منتقل شود.
مسئول دفتر نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه علوم پزشکی کرمان با اشاره به برخی جزئیات تحولات اخیر گفت: در جریان همین درگیری‌ها، خود آمریکا اعلام کرد که رژیم صهیونیستی به وضعیت استیصال و التماس رسیده است.
پس از مشاهده این وضعیت، آمریکا ابتدا پیام‌هایی ارسال کرد، اما وقتی پاسخی دریافت نکرد، از طریق عمان وارد گفت‌وگو شد. عمان در این مقطع نقش میانجی را ایفا کرد و پیام‌هایی را منتقل نمود. پس از آن، آمریکا از قطر درخواست کرد تا از طریق امیر این کشور پیام آتش‌بس را به ایران منتقل کند و امیر قطر به‌صورت رسمی این درخواست را مطرح کرد. پذیرش نقش قطر نیز دلایل متعددی داشت که بخشی از آن به هشدارهای ایران درباره هرگونه تهدید از پایگاه‌های منطقه‌ای و همچنین برخی مواضع پیشین قطر در قبال ایران و ارتباطات این کشور با جریان‌های مقاومت بازمی‌گشت.
حجت‌الاسلام والمسلمین عارفی با تبیین مفهوم آتش‌بس تصریح کرد: آتش‌بس در چنین شرایطی به‌معنای تسلیم است. وقتی طرف مقابل به این نتیجه می‌رسد که توان ادامه ندارد و درخواست توقف می‌کند، در واقع به شکست خود اذعان کرده است. سرمایه اصلی چنین نبردهایی، سرمایه اجتماعی و روحیه‌ای است که طی سال‌ها، به‌ویژه در دوران دفاع مقدس، در جامعه شکل گرفته است.
وی افزود: این سخن در امتداد روایاتی از پیامبر اکرم (ص) و امام صادق (ع) است که می‌فرمایند از فتنه‌ها نترسید؛ چراکه در این دوران، منافقان و عناصر ناپاک خود را آشکار می‌کنند. دوران جنگ آثار متعددی داشت؛ از جمله آموزش مقاومت و همچنین تقویت ارزش‌های اخلاقی، معنوی و سلوکی در جامعه.
دکتر عارفی با اشاره به موضوع «عرفان جهادی» بیان کرد: در کنار عرفان نظری و عرفان عملی، مقوله‌ای به نام عرفان جهادی وجود دارد که کمتر به آن پرداخته شده است. جهاد یکی از مهم‌ترین ابزارهای تقرب به خداوند است و یکی از ثمرات آن، پرورش انسان‌هایی است که به مراتب بالای معنوی می‌رسند. شهید حاج قاسم سلیمانی یکی از جلوه‌های برجسته این عرفان بود.
وی در پایان خاطرنشان کرد: بدون تردید عارفان بزرگی در تاریخ اسلام وجود داشته‌اند، اما حقیقتاً شخصیت‌هایی مانند حاج قاسم ویژگی‌های کم‌نظیری داشتند. او راهی را در جوانی پیمود که بسیاری در طول یک عمر طی می‌کنند. این امر نه اغراق است و نه تملق، بلکه واقعیتی است که درباره افراد متعددی در دوران دفاع مقدس رخ داد، هرچند بسیاری از آن‌ها ناشناخته ماندند.
حجت‌الاسلام والمسلمین عارفی، مسئول دفتر نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه علوم پزشکی کرمان، با بیان اینکه جنگ و دفاع مقدس نقش تشدیدکننده در بروز حقیقت‌ها دارد، گفت: یکی از آثار مهم جنگ این است که انسان‌های خفته را بیدار می‌کند، دوستان و دشمنان را از یکدیگر جدا می‌سازد و مدعیان غیرت، شجاعت و پایبندی را آشکار می‌کند.
دکتر عارفی تأکید کرد: جنگ به‌خوبی تفاوت میان ادعا و عمل را نشان می‌دهد و فتنه‌ها انسان‌های خوب و بد را از یکدیگر متمایز می‌کنند. این آزمون‌ها می‌گذرند، اما حقیقت‌ها باقی می‌مانند.
وی با اشاره به باور عمیق خود به آینده انقلاب اسلامی گفت: به خون شهدا قسم می‌خورم که این انقلاب، چه ما باشیم و چه نباشیم، بدون تردید به دست حضرت بقیةالله الاعظم (عج) خواهد رسید؛ حتی اگر تمام عالم علیه آن صف‌آرایی کنند. وی افزود: این باور مبتنی بر ایمان و وعده الهی است و انسان باید در روزی که چهره‌ها آشکار می‌شود، تلاش کند رو سفید باشد.
مسئول دفتر نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه علوم پزشکی کرمان در ادامه به آثار اجتماعی دفاع مقدس پرداخت و گفت: دفاع مقدس موجب تقویت ارزش‌های اخلاقی و معنوی در جامعه شد و یکی از مهم‌ترین دستاوردهای آن، خودشناسی انسان بود. شرایط سخت جنگ، به‌ویژه در لحظات محاصره و خطر، انسان را با حقیقت درون خود مواجه می‌کرد و نشان می‌داد که در آخرین لحظات، میزان ایمان، شجاعت و آمادگی او تا چه اندازه است.
وی افزود: شجاعت، استقامت، ایثار و فداکاری در میدان جنگ معنا پیدا می‌کند. رزمندگان در خط مقدم، حتی در شرایط کمبود شدید آب و غذا، یکدیگر را بر خود مقدم می‌داشتند. این روحیه، جلوه‌ای از ایثار واقعی بود که در دفاع مقدس شکل گرفت.
حجت‌الاسلام والمسلمین عارفی با اشاره به سختی‌های عملیات‌ها و کمبود امکانات، گفت: در برخی عملیات‌ها، رزمندگان با تشنگی شدید و شرایط طاقت‌فرسا مواجه بودند، اما همین شرایط، انسان‌ها را می‌ساخت و روح مقاومت را در آنان تقویت می‌کرد. وی تأکید کرد: تحمل موشک‌باران شهرهایی مانند دزفول، نشان‌دهنده عمق مقاومتی بود که دفاع مقدس و معنویت در جامعه ایجاد کرده بود.
وی مدیریت احساسات را از دیگر دستاوردهای دفاع مقدس دانست و افزود: در جنگ، انسان با از دست دادن نزدیک‌ترین دوستان خود مواجه می‌شد، اما یاد می‌گرفت که در اوج هیجان و اندوه، احساسات خود را کنترل کند. این توانایی، یکی از سرمایه‌های بزرگ اجتماعی است.
دکتر عارفی همچنین به نقش امدادهای الهی در دوران جنگ اشاره کرد و گفت: کمتر رزمنده‌ای را می‌توان یافت که منکر امدادهای الهی در دفاع مقدس باشد. خاطرات فراوانی از این امدادها ثبت شده است که بخشی از آن‌ها در آثار مکتوب پس از جنگ آمده و گواه تجربه‌های عینی رزمندگان است.
وی در پایان با تأکید بر اخلاص در عمل اظهار داشت: عرفان جهادی یعنی انسان همه‌چیز خود را در راه خدا فدا کند، بدون چشمداشت به مال، موقعیت یا حتی خاک صرف. تفاوت نگاه ایمانی با شعارهای صرف در همین‌جاست؛ مؤمن، جان خود را با باور به ماوراء و جبران الهی فدا می‌کند، اما ادعاهای بدون ایمان، در میدان عمل پایدار نمی‌ماند.
حجت‌الاسلام والمسلمین عارفی، مسئول دفتر نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه علوم پزشکی کرمان، با تبیین مفهوم شهادت در فرهنگ اسلامی گفت: تأکید بر شهادت‌طلبی از آن جهت است که ما به «معامله با خدا» معتقدیم و شهادت‌طلبی یکی از جلوه‌های این باور است. در کنار آن، مفهوم مهم‌تری به نام «شهادت‌پذیری» نیز وجود دارد که به معنای پذیرفته شدن فرهنگ شهادت در جامعه است.
وی افزود: شهادت‌پذیری یعنی جامعه به‌گونه‌ای تربیت شود که اگر فردی در مسیر الهی جان خود را فدا کرد، پس از آن دچار شکاف اجتماعی نشود. دشمن امروز تلاش می‌کند شهدای ما را با عنوان «جان‌باخته» معرفی کند تا میان مردم دوگانگی ایجاد کرده و سطح همکاری، مسئولیت‌پذیری و همبستگی اجتماعی را کاهش دهد.
دکتر عارفی با اشاره به مفهوم تاب‌آوری اجتماعی بیان کرد: تاب‌آوری اجتماعی به معنای تحمل، سازگاری و بازیابی خویشتن در برابر بحران‌هاست؛ به‌گونه‌ای که جامعه بتواند از بحران عبور کند و کمترین آسیب را متحمل شود. این تاب‌آوری صرفاً یک ویژگی فردی نیست، بلکه محصول تعامل ارزش‌ها، هنجارها، اعتماد اجتماعی و مشارکت جمعی است و در این میان، ارزش‌ها بیشترین سهم را دارند.
وی ادامه داد: نمونه روشن آن را در دفاع مقدس دیدیم؛ جایی که وقتی فرزند خانواده‌ای شهید می‌شد، آن خانواده به جای اعتراض، به این فداکاری افتخار می‌کرد و حتی ویرانی خانه‌ها نیز موجب فروپاشی اجتماعی نمی‌شد. این ارزش‌ها آرامش اجتماعی ایجاد می‌کند و مانع سوءاستفاده دشمن از شرایط پس از جنگ می‌شود.
وی همبستگی و همدلی اجتماعی را از مهم‌ترین مؤلفه‌های تاب‌آوری دانست و گفت: جوامعی که افراد آن درد یکدیگر را درد خود می‌دانند، سریع‌تر از بحران‌ها عبور می‌کنند. این اصل هم در آموزه‌های دینی و هم در میراث فرهنگی ما دیده می‌شود؛ همان مفهومی که در بیان امیرالمؤمنین علی (ع) و در شعر فردوسی بازتاب یافته است.
دکتر عارفی با اشاره به نقش تاریخی شخصیت‌هایی مانند فردوسی و ابن‌سینا افزود: این بزرگان نه در تقابل با دین، بلکه در دل فرهنگ دینی پرورش یافته‌اند. قرار دادن این چهره‌ها در برابر روحانیت یا دین، ناشی از عدم شناخت تاریخی است. حوزه‌های علمی گذشته محل آموزش علوم مختلف، از فقه و فلسفه گرفته تا پزشکی و مهندسی بوده‌اند و این بزرگان در همان بستر رشد کرده‌اند.
وی در ادامه با یادآوری فضای همدلی دوران دفاع مقدس گفت: در آن دوران، مردم هرچه داشتند برای جبهه می‌فرستادند. نامه‌ها و هدایا، به‌ویژه از سوی کودکان، سرشار از عاطفه و اخلاص بود و همین فرهنگ، نیروی عظیمی برای مقاومت ایجاد کرد.
مسئول دفتر نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه علوم پزشکی کرمان در پایان با اشاره به ناآشنایی غرب با فرهنگ شیعه تصریح کرد: بخش زیادی از هزینه‌هایی که امروز دشمنان متحمل می‌شوند، ناشی از عدم شناخت صحیح آن‌ها از مکتب تشیع است. فرهنگ شیعی، فرهنگ فرار و تسلیم نیست؛ اهل ایستادگی و فداکاری است. تا زمانی که حتی یک مؤمن، یک بسیجی و یک شیعه زنده باشد، اجازه نخواهد داد به انقلاب و ارزش‌های آن آسیبی وارد شود.
حجت‌الاسلام والمسلمین عارفی، مسئول دفتر نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه علوم پزشکی کرمان، در ادامه سخنان خود با اشاره به مؤلفه‌های تاب‌آوری اجتماعی گفت: افزایش کمک‌های داوطلبانه، کاهش تنش‌های اجتماعی، تقویت روحیه امداد، اعتماد متقابل و مسئولیت‌پذیری اجتماعی از جمله پیامدهایی است که در بحث تاب‌آوری اجتماعی به آن‌ها اشاره شد. احساس مسئولیت در قبال جامعه، مردم را به یاری رساندن به دیگران و پرهیز از رفتارهای مخرب سوق می‌دهد.
دکتر عارفی با بیان مثالی از دوران جنگ تصریح کرد: در میدان نبرد، اگر دستور داده می‌شد تا نقطه‌ای پیش‌روی شود، عبور از آن حد می‌توانست منجر به محاصره و اسارت نیروها شود. بنابراین، رعایت دستور و هماهنگی شرط اصلی موفقیت بود. در مدیریت بحران‌های اجتماعی نیز برخی رفتارها، مانند آسیب رساندن به اموال عمومی یا اقدامات خودسرانه، باید کنترل شود تا هم‌افزایی و همکاری جایگزین بی‌نظمی گردد.
وی اعتماد اجتماعی را یکی از ستون‌های اصلی تاب‌آوری دانست و گفت: اعتماد میان مردم و همچنین اعتماد به نهادها، به‌ویژه نیروهای نظامی و انتظامی، نقش تعیین‌کننده‌ای در عبور از بحران‌ها دارد. هرچه این اعتماد بیشتر باشد، هزینه‌ها کاهش می‌یابد و مدیریت بحران مؤثرتر خواهد بود. در مقابل، نبود اعتماد موجب گسترش شایعات و پیچیده‌تر شدن شرایط می‌شود.
مسئول دفتر نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه علوم پزشکی کرمان ادامه داد: انتشار شایعات گسترده، مانند آمارهای غیرواقعی از تلفات، نمونه‌ای از جنگ روانی است که با هدف ایجاد آشوب و کاهش همکاری اجتماعی طراحی می‌شود. این شایعات، که ریشه در جریان‌های معاند دارند، باعث می‌شوند همکاری مردم کاهش یابد و مدیریت بحران با مشکل مواجه شود.
وی با اشاره به نقش هنجارها در شرایط بحرانی بیان کرد: هنجارها مجموعه‌ای از قوانین نانوشته‌اند که بر پایه اخلاقیات، ارزش‌ها و باورهای معنوی شکل می‌گیرند. فروپاشی هنجارهای همکاری و مشارکت در بحران‌ها بسیار خطرناک است، اما اگر همکاری به یک هنجار تبدیل شود، مردم از حالت انفعال خارج شده و به‌طور فعال در حل بحران مشارکت می‌کنند.
دکتر عارفی در ادامه به پیامدهای تضعیف ارزش‌ها و هنجارهای اجتماعی پرداخت و گفت: اگر ارزش‌های یک جامعه تضعیف شود، بحران‌ها به بحران‌های ثانویه تبدیل می‌شوند و شکاف‌های اجتماعی افزایش می‌یابد. کاهش سرمایه اجتماعی در چنین شرایطی باعث می‌شود حتی بحران‌های کوچک نیز پیامدهای گسترده و سنگینی به همراه داشته باشند.
وی با اشاره به راهکارهای تقویت تاب‌آوری اجتماعی تصریح کرد: برای افزایش تاب‌آوری، باید ارزش‌هایی مانند همدلی، مسئولیت‌پذیری و همکاری از سنین پایین تقویت شود. شخصیت افراد عمدتاً در دوران دبستان شکل می‌گیرد و هرچه سن بالاتر می‌رود، امکان اصلاح دشوارتر می‌شود. از این رو، آموزش و پرورش نقشی اساسی در این زمینه دارد.
وی با اشاره به اهمیت نهادینه‌سازی مشارکت اجتماعی داوطلبانه افزود: اعتماد عمومی باید از طریق شفافیت و اجرای عدالت تقویت شود. بخش مهمی از عدالت اجتماعی بر عهده قوه قضائیه است که زحمات فراوانی می‌کشد، اما همچنان نیاز به دقت و حساسیت بیشتری وجود دارد. در عین حال، دولت و قوه مقننه نیز وظایف و مسئولیت‌های مشخصی دارند و نظارت مؤثر، باید به‌طور جدی پیگیری شود.
دکتر عارفی با انتقاد از عملکرد رسانه‌ها در حوزه عدالت اجتماعی اظهار کرد: رسانه‌ها باید در مسیر تقویت هنجارهای مثبت حرکت کنند، اما متأسفانه در این زمینه ضعف‌هایی وجود دارد. در سال‌های گذشته، برخی مفاهیم نادرست در افکار عمومی القا شد که نتیجه آن تضعیف اعتماد اجتماعی و ایجاد شکاف در جامعه بود. در حالی که تخلفات اقتصادی مربوط به تعداد محدودی از افراد بود و اگر برخوردها شفاف، قاطع و درست به مردم اطلاع‌رسانی می‌شد، چنین آسیب‌هایی شکل نمی‌گرفت.
وی با اشاره به هشدارهای رهبر معظم انقلاب درباره فضای مجازی تصریح کرد: فضای رسانه‌ای و مجازی کشور دچار رهاشدگی است و بخش قابل توجهی از اغتشاشات و آشوب‌های اخیر، از همین بستر شکل گرفت. دشمنان حتی از ابزارهای نوین رسانه‌ای و فضای مجازی برای سازماندهی جریان‌های تروریستی استفاده کردند و این موضوع نیازمند هوشیاری و مدیریت جدی‌تر است.
مسئول دفتر نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه علوم پزشکی کرمان با انتقاد از برخی الگوهای فرهنگی نادرست در رسانه‌ها گفت: نمایش ناصحیح از زن، خانواده، حجاب و سبک زندگی، موجب تضعیف ارزش‌ها شده است. وقتی الگوهای غلط ترویج می‌شود، طبیعی است که برخی اقشار جامعه دچار سردرگمی و حتی تمسخر ارزش‌های دینی شوند. این مسئله ناشی از ضعف عملکرد فرهنگی است و نیازمند اصلاح جدی می‌باشد.
وی با تأکید بر ضرورت توسعه فرهنگ بسیجی اظهار داشت: روحیه ایثار، جهاد و فرهنگ بسیجی باید در جامعه گسترش یابد. هر جا فرهنگ بسیجی حاکم بوده، موفقیت حاصل شده و هر جا از آن فاصله گرفته‌ایم، مشکلات افزایش یافته است. مؤثرترین هنجارها، هنجارهای اعتقادی و دینی هستند و ایمان، یکی از عمیق‌ترین مؤلفه‌های وجود انسان به شمار می‌رود.